Sultan Murat Yaylası: Bulutların Üzerindeki Şehitler Tepesi

Trabzon'un Çaykara ilçesinden 25 kilometre güneybatıya uzanan toprak yol, sizi yavaş yavaş 2.000 metre yükseklere taşır. Ormanların yerini çayırlara bıraktığı, sisin ayaklarınıza dolandığı bir noktada, bir yayla belirmeye başlar. Burası, hem bir padişahın izini taşıyan hem de 71 Mehmetçiğin kanıyla sulanmış bir toprak parçasıdır: Sultan Murat Yaylası.

Bir Padişahın Adını Verdiği Yer

Yaylanın adı, 1635 yılında Osmanlı İmparatoru IV. Murad'ın Erivan-Bağdat seferi dönüşünde 40 bin kişilik ordusuyla burada konaklamasından gelir. Padişahın bu yaylada cuma namazı kıldırdığı rivayet edilir ve namaz kıldığı yerin, hutbe taşı olarak kullanılan sütre taşının bugün dahi korunduğu belirtilir. Sultan Murat'ın çok beğendiği bu yaylanın adı, bu olaydan sonra "Sultan Murat" olarak kalmıştır. Önce "Sultan Murat Suyu", ardından "Sultan Murat Hanları" ve sonunda "Sultan Murat Yaylası" olarak adlandırılan yer, Çaykara'nın beş köyünün ortaklaşa kurduğu merkezi bir yayladır.

Çaykara'nın Derin Tarihi

Sultan Murat Yaylası'nı anlatırken Çaykara'nın köklü tarihine de değinmek gerekir. Çaykara'nın tarihi, Trabzon ile birlikte ele alınmalıdır. Çaykara ismini, Solaklı Deresi'nin kenarında yerden çıkan kaynak sudan alır. 1925 yılına kadar Kadahor adıyla Of ilçesine bağlı bir nahiye olan Çaykara, 1 Ocak 1948'de ilçe statüsü kazanmıştır. M.Ö. 2000 yıllarından itibaren ilk Türk yerleşim yörelerinden biri olan Trabzon-Of-Çaykara hattı, Kafkasya'dan inen Türk boylarının tercih ettiği Bayburt-Çaykara-Of güzergâhı üzerine kurulmuştur. Karadeniz'i Kafkasya'ya, dolayısıyla İran'a ve Orta Asya'ya bağlayan bu yol, tarihi ve stratejik önemi haiz bir güzergâhtır.

Bölgenin İslam'ı tanıması, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon Pontus Krallığı'na son vermesiyle hızlanmış ve yüz yıl içinde tamamlanmıştır. Kimmerler, Etiler, Sakalar, Çepniler ve Hazar Türklerinden Bizanslılara, oradan da Osmanlı'ya uzanan derin bir kültürel katman, Çaykara topraklarında hâlâ yaşamaktadır.

1916: Rus İşgali ve Sultan Murat Muharebeleri

Sultan Murat Yaylası'nı sadece doğal güzelliğiyle değil, taşıdığı şehitlikle de hayati bir yere sahip kılan olay, Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Cihan Harbi'nde birçok cephede savaşmak zorunda kalmış, Ruslar 1916 yılının başlarında Kafkaslardan başlayan taarruzlarıyla hızla ilerlemiştir. Of'un 28 Mart 1916'da resmen işgal edilmesinin ardından Trabzon merkezi 18 Nisan 1916'da işgal altına girmiştir. Bu arada geçen yirmi gün zarfında Of-Bayburt hattında cereyan eden savaşlar aralıksız devam etmiştir.

Çanakkale cephesinde yenik düşen müttefiklerin bu bölgeden çekilmesiyle Osmanlı ordusu, doğu harekât alanını pekiştirme olanağı elde etmiştir. Haziran ayı başlarında Rusların taarruzu zayıflamış, kaybedilen toprakların geri alınması amacıyla hazırlıklara başlanmıştır. Batıda bulunan Madur ve daha ötesindeki Tolos dağlarına 9. Tümen, güneye ise 13. Tümen yerleştirilmiştir.

Kazankıran ve Şehitler Tepesi

21 Haziran 1916 gecesi bölgeye gelen birlikler iki koldan taarruza başlamıştır. 4. Alay, doğudaki Arpalı köyünden Yurt Tepesi istikametine; 29. Alay ise doğudaki dere boyunca Hadi Pazarı'na doğru ilerlemiştir. 22 Haziran gecesi, yöre halkından araziyi iyi bilen 40 kişilik bir müfreze düşman içine sızarak baskın yapmış; bu baskın düşmanın tertibatını bozarak muharebenin kazanılmasında temel teşkil etmiştir. Sivil gönüllüler ile askerlerin omuz omuza eşsiz bir mücadele örneği sergilediği bu süreçte, 23 Haziran sabahı düşman 1.000 ölü, 500 yaralı ve muhtelif silah-teçhizat bırakarak geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Yenilen düşman kuvvetleri, şimdiki Sultan Murat Şehitler Tepesi'ne çekilmiştir. Düşmanı takip eden kuvvetlerimiz taarruzlarına ara vermeksizin Şehitler Tepesi'nde yapılan 24 saatlik inatçı bir mücadeleden sonra burayı da zaptederek şanlı Türk bayrağını tepeye dikmiştir. Alayın 4. taburu, 10 Haziran 1332 (23 Haziran 1916) Pazar günü akşamına kadar, her ne pahasına olursa olsun Sultan Murat Tepesi'ni savunmaya devam etmiştir.

Bu muharebeler sırasında 4. Alay'ın tabur komutanı Yüzbaşı Seyfettin ve 70 Mehmetçik şehit düşmüştür. Bu şehitlerin Şehitler Tepesi'nde yattığı belirtilmekte, şehitlerden yalnızca 56'sının künyelerinin tespit edilebildiği ifade edilmektedir. Faik Yeni'nin derlediği askeri arşiv kayıtlarına göre, 13. Tümen, 4. Alay, 4. Tabur'da görev yaparken 9-10 Haziran 1916'da Sultan Murat Hanı Tepesi'nde şehit olan eratın listesi, 3 Haziran 1985 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı Arşivi'nden çıkarılmıştır. Listede Edirne'den Konya'ya, Balıkesir'den Erzurum'a Anadolu'nun dört bir yanından gelmiş Mehmetçikler yer almaktadır. Bu listedeki isimler, Osmanlı ordusunun ne kadar geniş bir coğrafyadan insanları bir araya getirdiğinin de sessiz bir kanıtıdır.

Şehitlerin İsimleri Yaşıyor

Şehit listede yer alanlardan bazıları şöyledir: Edirneli Er Ahmet bin Hasan, Kuşadasılı Jandarma Er Ahmet bin Mehmet, Kütahyalı Er Ahmet bin Cafer, Eskişehirli Er Ahmet bin Hacı Habibullah, Bandırmalı Er Hüseyin bin Mehmet, Balıkesirli Onbaşı İbrahim bin Osman, Konyalı Borazancı Abdullah bin Ahmet, Yozgatlı Onbaşı Mustafa bin Hacı Ahmet, Sandıklılı Er Yusuf bin Mustafa ve daha niceleri... Her birinin arkasında bir aile, bir memleket, bir hayat hikâyesi vardır. Bu isimlerin tespiti ve yayımlanması, vatan uğruna can verenlerin unutulmaması adına atılmış önemli bir adımdır.

Günümüzde Sultan Murat Yaylası

Günümüzde Sultan Murat Yaylası, yalnızca tarihi bir mekân değil, aynı zamanda canlı bir kültür merkezidir. Yaylada elektrik, içme suyu, otel, lokanta, market, cami gibi temel altyapı bulunmaktadır. 1.500 cemaat kapasiteli Sultan Murat Yaylası Şehitlik Camii, padişahın namaz kıldığı ilk yere inşa edilmiş ve 12 milyon TL'lik bir bütçeyle tamamlanmıştır. Caminin avlusunda sergilenen sütre taşı, IV. Murad'ın cuma namazını kıldırırken diktiği taş olarak bilinmektedir ve ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir.

Her yıl 23 Haziran'da düzenlenen Şehitleri Anma Günü törenleri, yaylaya her yıl binlerce insanı bir araya getirir. Bu törenlerde, 1916'da Ruslara karşı savaşan ve 1 subayla 70 er şehit veren askerler rahmetle anılır. Ayrıca her yıl 20 Ağustos'ta geleneksel Yayla Ortası Şenlikleri düzenlenir. Şenlikler kapsamında düzenlenen Sultan Murat Yayla Şenlikleri, son yıllarda "Sümela Kültür Yolu Festivali" çatısı altında da gerçekleştirilmektedir.

Trabzon Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından restore edilen şehitlik, 107 yıl önce vatan ve millet uğruna canlarını feda eden askerlerin kucak kucağa yattığı bir mekândır. Vali İsmail Ustaoğlu'nun da belirttiği gibi, Yüzbaşı Seyfettin ve komutasındaki 70 asker, bu tepede yanyana, omuz omuza dinlenmektedir.

Yaylanın Manevi İklimi

Sultan Murat Yaylası'na çıkan herkes, buranın sıradan bir yayla olmadığını hisseder. Bulutların arasında, 2.000 metre yükseklikte, bir padişahın ordusuyla durduğu yerde, bir asır önce Mehmetçiğin süngüsüyle savunduğu tepede yürürken, tarihle doğanın iç içe geçtiği bir manevi iklim solunur. Siperlerin izleri hâlâ toprakta durur. Şehit mezarları, bu toprakların kime, ne bedelle mâl olduğunu hatırlatır.

Çaykara'nın Sultan Murat Tepesi'ni mübarek mezarlarıyla süsleyen ve "Sultan Murat Şehitliği" diye anılan ecdadımızın isimsiz kahramanları, her zaman gönüllerimizde kurdukları tahtta var olacaklardır. Her yıl mezarları başında yapılan ve Çaykara'ya şerefler bahşeden Sultan Murat Şehitlerini Anma Günü, hem millî, hem dinî ve hem de insanî görevlerimizin yerine getirildiğinin güzel bir örneğidir.

Yayladan ayrılırken geriye dönüp baktığınızda, Şehitler Tepesi'nin üzerinde dalgalanan Türk bayrağını görürsünüz. O bayrak, 1916'da tepeye ilk dikildiği günden bu yana aynı yerde dalgalanmaktadır. Sultan Murat Yaylası, sadece Trabzon'un değil, tüm Anadolu'nun ortak hafızasının yazıldığı bir yerdir.

Bu yazı, 25 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirilen Çaykara gezisine dayanılarak hazırlanmıştır.

Kaynaklar: Faik Yeni, "Kazankıran" (faikyeni.com); Vikipedi, "Sultan Murat Yaylası"; Çaykara Gazetesi, "Sultan Murat Savaşları" ve "Çaykara İlçesinin Tarihi"; Trabzon Ticaret İl Müdürlüğü, "Yaylalarımız ve Folklor"; Haberler.com (3 Ağustos 2023); Habertürk (30 Ekim 2018).